Fara í efni
SvartigaldurAI
Skrá inn

Svartigaldur · Efnahagsmál · 7. október 2026

ErsamdrátturáÍslandi?

Ekki enn. En hættan er raunveruleg.

Við fórum yfir nýjustu tölur Hagstofunnar, Vinnumálastofnunar og Seðlabankans. Hagvöxturinn í byrjun árs reyndist að mestu bókhaldsáhrif af minni innflutningi, vinnumarkaðurinn segir tvær ólíkar sögur og heimilin eru farin að draga úr neyslu.

hagvöxtur síðustu fjóra ársfjórðunga
+1,8%
atvinnuleysi í könnun Hagstofunnar, 2. ársfjórðungur
6,5%
skráð atvinnuleysi í ágúst
3,9%
Skrunaðu niður

Staðan í hnotskurn

Sex mælikvarðar, ólík mynd

Engin ein tala svarar spurningunni. Svona standa helstu mælikvarðarnir í október 2026.

Landsframleiðsla

Stöðnun

Enginn samfelldur samdráttur, en sveiflukennd: −1,3%, +3,8% og −1,1% síðustu þrjá ársfjórðunga.

Atvinnuleysi í könnun

Kreppumerki

6,5% á 2. ársfjórðungi, upp úr 3,5% ári fyrr.

Skráð atvinnuleysi

Væg hækkun

3,9% í ágúst, 0,5 stigum hærra en ári fyrr.

Laus störf

Í lágmarki

1,4% á 2. ársfjórðungi, 35% færri en ári fyrr.

Neysla heimila

Samdráttur

Raunvelta korta heimila 2,6% minni í ágúst en ári fyrr.

Ferðaþjónusta

Stöðug

Erlendum ferðamönnum fjölgaði um 0,4% í ágúst.

1 · Landsframleiðsla

Vöxtur sem var ekki vöxtur

Landsframleiðsla, breyting frá sama ársfjórðungi árið áður (%)
−10−5−4−2024561020062010201420182022202420252026+3,8−0,7−3,1+0,4−1,5+0,6+2,5−0,7+3,9−1,3+3,8−1,1
VöxturSamdrátturHrunið · Faraldurinn

Heimild: Hagstofa Íslands (THJ01601).

01

Engin kreppa í bókunum

Landsframleiðsla hefur ekki dregist saman tvo ársfjórðunga í röð, sem er algengasta skilgreiningin á samdrætti. Síðustu fjóra ársfjórðunga var hún 1,8% meiri en árið á undan.

02

Skrýtið stökk

Miðað við sama fjórðung árið áður skiptast síðustu þrír ársfjórðungar á: −1,3%, +3,8% og −1,1%. Hagkerfi breytist sjaldnast svo hratt. Eitthvað annað er á ferðinni.

03

Vöxturinn kom úr innflutningi

Á 1. ársfjórðungi 2026 lögðu heimilin aðeins 0,4 prósentustig til vaxtar. Fjárfesting dró hann niður um 3,6 stig og útflutningur um 1,7. Innflutningur var hins vegar 9% minni en ári fyrr, og þar sem innflutningur dregst frá landsframleiðslu bætti það 7,3 stigum við vöxtinn.

04

Og svo snerist dæmið við

Á 2. ársfjórðungi var innflutningur aftur á pari við fyrra ár og útflutningur 7,3% minni. Landsframleiðslan mældist 1,1% minni en ári fyrr. Sveiflan segir meira um tímasetningu innflutnings en um raunverulegan gang hagkerfisins.

2 · Utanríkisviðskipti

Hvað hætti að koma til landsins?

Vöruinnflutningur eftir flokkum (milljarðar kr. á ársfjórðungi)
1234123412202420252026010020030040029219,734920,73337,438345,635461,538861,934032,232815,129033,742367,2
Tölvur og tölvubúnaðurSúrál og málmgrýtiRafmagnsvélar og -tækiBifreiðarEldsneytiAnnað

Heimildir: Hagstofa Íslands (UTA06201, UTA06107), Norðurál, Century Aluminum.

01

64 milljörðum minna

Vöruinnflutningur var 64 milljörðum króna minni á 1. ársfjórðungi 2026 en ári fyrr, 290 milljarðar í stað 354. Tvennt skýrir stærstan hluta munarins.

02

Tölvur í stórum sendingum

Innflutningur á tölvum og tölvubúnaði sveiflast gríðarlega: 61,5 milljarðar á 1. ársfjórðungi 2025, 15,1 á þeim 4., 33,7 á 1. ársfjórðungi 2026 og 67,2 á þeim 2. Þetta er líklega að mestu búnaður í gagnaver, sem kemur í stórum sendingum. Hann telst fjárfesting, svo til lengri tíma jafnast áhrifin á landsframleiðslu út, en milli ársfjórðunga sveiflast tölurnar.

03

Álverið á Grundartanga

Í október 2025 biluðu spennar í álveri Norðuráls á Grundartanga og framleiðslan minnkaði um tvo þriðju. Útflutningur á áli fór úr 220 þúsund tonnum á 1. ársfjórðungi 2025 í 167 þúsund tonn ári síðar og innflutningur á súráli og öðru hráefni minnkaði um fimmtung. Spennarnir komust aftur í gagnið í apríl og full framleiðsla er áætluð í júlí 2026.

3 · Vinnumarkaður

Vinnumarkaðurinn segir tvær sögur

Atvinnuleysi samkvæmt vinnumarkaðsrannsókn, árstíðaleiðrétt (%)
HruniðFaraldurinn0369122004200820122016202020246,0%
MánaðarlegaSex mánaða meðaltal

Heimildir: Hagstofa Íslands (VIN00002, VIN00910, THJ11001), Vinnumálastofnun.

01

Mesta hækkun síðan í faraldrinum

Atvinnuleysi samkvæmt vinnumarkaðsrannsókn Hagstofunnar var 6,5% á 2. ársfjórðungi, en 3,5% ári fyrr. Árstíðaleiðrétt var það 6,8% í ágúst og sex mánaða meðaltalið 6,0%.

02

Viðvörun sem kviknar sjaldan

Viðvörunarmerkið okkar ber sex mánaða meðaltal atvinnuleysis saman við lægsta gildi síðasta árs. Frá 2003 hefur það aðeins farið yfir 2 prósentustig í hruninu, í faraldrinum og nú frá febrúar 2026. Bandaríska Sahm-reglan, með 0,5 stiga viðmiði, gaf 19 falskar viðvaranir á sama tíma, því íslenska könnunin sveiflast of mikið fyrir hana.

03

Skráðu tölurnar eru mildari

Skráð atvinnuleysi hjá Vinnumálastofnun var 3,9% í ágúst, aðeins 0,5 stigum hærra en ári fyrr, og fjöldi starfandi samkvæmt þjóðhagsreikningum jókst um 0,9%. Annaðhvort nær könnunin til fólks sem skráir sig ekki, eða úrtaksóvissa ýkir hækkunina. Þetta bil er stærsti óvissuþátturinn.

4 · Púlsinn

Það sem bendir niður á við, og það sem heldur

Laus störf

1,4%

á 2. ársfjórðungi, lægsta hlutfall á öðrum fjórðungi síðan 2020

Kortavelta heimila

−2,6%

raunbreyting í ágúst; samdráttur í sex af síðustu sjö mánuðum

Stýrivextir

8,0%

hækkaðir í mars, maí og ágúst; óbreyttir 7. október

Erlendir ferðamenn

+0,4%

í ágúst miðað við fyrra ár; ferðaþjónustan heldur

Heimildir: Hagstofa Íslands, Seðlabanki Íslands.

Niðurstaðan

Stöðnun með ört veikari vinnumarkaði

Samdráttur er ekki staðfestur. Landsframleiðslan stendur í stað þegar sveiflur í innflutningi eru teknar út, könnun Hagstofunnar sýnir kreppumynstur en skráð gögn mun mildari veikingu. Laus störf eru nær horfin og heimilin halda að sér höndum. Raunveruleg hætta er á samdrætti í vetur.

Hvað sker úr næstu mánuði

  1. 01

    Landsframleiðsla 3. ársfjórðungs

    Annar samdráttarfjórðungur í röð, á eftir 3,0% samdrætti á 2. ársfjórðungi (árstíðaleiðrétt), uppfyllir hefðbundna skilgreiningu. Álverið á að vera komið í full afköst, svo útflutningur ætti að rétta úr sér.

  2. 02

    Skráð atvinnuleysi í haust

    Ef bilið frá fyrra ári breikkar úr 0,5 stigum styður það niðurstöðu könnunarinnar.

  3. 03

    Vinnumarkaðsrannsókn í september og október

    Hvort sex mánaða meðaltalið haldist yfir 2 stiga viðmiðinu.

  4. 04

    Kortavelta og laus störf

    Hvort samdráttur í veltu heimila dýpki og laus störf haldist í lágmarki.

Aðferð og heimildir

  • Landsframleiðsla og framlag til hagvaxtar: Hagstofa Íslands, ársfjórðungslegir þjóðhagsreikningar (THJ01601).
  • Vöruviðskipti eftir SITC-flokkum: Hagstofa Íslands (UTA06201, UTA06107), virði á verðlagi hvers tíma.
  • Atvinnuleysi: Hagstofa Íslands, vinnumarkaðsrannsókn (VIN00002, VIN00910). Fjöldi starfandi: THJ11001.
  • Skráð atvinnuleysi: Vinnumálastofnun. Laus störf: Hagstofa Íslands.
  • Kortavelta og stýrivextir: Seðlabanki Íslands. Álverið: Century Aluminum og Norðurál.

Árstíðaleiðréttar tölur eru endurmetnar í hverjum mánuði og geta breyst. Viðvörunarmerkið er prófað á gögnum frá 2003, sem ná aðeins yfir tvær kreppur. Gögn sótt 7. október 2026.

Gögnin koma úr Iceland Economic Signals, gagnaþjónustu Svartagaldurs um íslenskt efnahagslíf. Kynntu þér Iceland Economic Signals →